| من ندانستم از اول که تو بی مهر و وفایی | | عهد نابستن از آن به که ببندی و نپایی |
| دوستان عیب کنندم که چرا دل به تو دادم! | | باید اول به تو گفتن که: چنین خوب چرایی ؟ |
| ای که گفتی مرو اندر پی خوبان زمانه | | ما کجاییم در این بحر تفکر، تو کجایی !؟ |
| آن نه خالست و زنخدان و سر زلف پریشان | | که دل اهل نظر برد، که سرّیست خدایی |
| پرده بردار، که بیگانه خود این روی نبیند | | تو بزرگی و در آیینه کوچک ننمایی |
| حلقه بر در نتوانم زدن از دست رقیبان | | این توانم که بیایم سر کویت به گدایی |
| عشق و درویشی و انگشت نمایی و ملامت | | همه سهلست، تحمل نکنم بار جدایی |
| روز صحرا و سماعست و لب جوی و تماشا | | در همه شهر دلی هست که دیگر بربایی !؟ |
| گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم | | چه بگویم؟ که غم از دل برود چون تو بیایی |
| شمع را باید از این خانه به دربردن و کشتن | | تا به همسایه نگوید که تو در خانه مایی |
| (در بعضي نسخ آمده است: كشتن شمع چه حاجت بود از بيم رقيبان؟ | | پرتو روي تو گويد كه تو در خانه مايي) |
| سعدی آن نیست که هرگز ز کمندت بگریزد | | که بدانست که دربند تو خوشتر ز رهايي |
| خلق گویند برو دل به هوای دگری ده | | نکنم خاصه در ایام اتابک دو هوایی |
شهریار و تضمین این غزل سعدی
ای که از کلک هنر نقش دل انگیز خدایی
حیف باشد مهِ من کاین همه از مهر جدایی
گفته بودی جگرم خون نکنی باز کجایی
«من ندانستم از اول که تو بی مهر و وفایی
عهد نابستن از آن به که ببندی و نپایی»
مدعی طعنه زند در غم عشق تو زیادم
وین نداند که من از بهرغم عشق تو زادم
نغمه ی بلبل شیراز نرفته است ز یادم
«دوستان عیب کنندم که چرا دل به تو دادم
باید اول به تو گفتن که چنین خوب چرایی»
تیر را قوت پرهیز نباشد ز نشانه
مرغ مسکین چه کند گر نرود از پی دانه
پای عشاق نتوان بست به افسون و فسانه
« ای که گفتی مرو اندر پی خوبان زمانه
ما کجائیم در این بهر تفکر تو کجایی»
تا فکندم بسر کوی وفا رخت اقامت
عمر، بی دوست ندامت شد و با دوست غرامت
سر و جان و زر و جاهم همه گو، رو به سلامت
«عشق و درویشی و انگشت نمایی و ملامت
همه سهل است تحمل نکنم بار جدایی»
درد بیمار نپرسند به شهر تو طبیبان
کس درین شهر ندارد سر تیمار غریبان
نتوان گفت غم از بیم رقیبان به حبیبان
«حلقه بر در نتوانم زدن از بیم رقیبان
این توانم که بیایم سر کویت به گدایی»
گِرد گلزار رخ تست غبار خط ریحان
چون نگارین خطِ تذهیب بدیباچه قرآن
ای لبت آیت رحمت دهنت نقطه ایمان
«آن نه خال است و زنخدان و سر زلف پریشان
که دل اهل نظر برد که سریست خدایی»
هر شب هجر بر آنم که اگر وصل بجویم
همه چون نی به فغان آیم و چون چنگ بمویم
لیک مدهوش شوم چون سر زلف تو ببویم
«گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم
چه بگویم که غم از دل برود چون تو بیایی»
چرخ امشب که بکام دل ما خواسته گشتن
دامنِ وصل تو نتوان برقیبان تو هشتن
نتوان از تو برای دل همسایه گذشتن
«شمع را باید از این خانه برون بردن و کشتن
تا که همسایه نداند که تو در خانه ی مایی»
سعدی این گفت و شد ازگفتهِ خود باز پشیمان
که مریض تب عشق تو هدر گوید و هذیان
به شب تیره نهفتن نتوان ماه درخشان
«کشتن شمع چه حاجت بود از بیم رقیبان
پرتو روی تو گوید که تو در خانه ی مایی»
نرگس مست تو مستوری مردم نگزیند
دست گلچین نرسد تا گلی از شاخ تو چیند
جلوه کن جلوه که خورشید بخلوت ننشیند
«پرده بردار که بیگانه خود آن روی نه بیند
تو بزرگی و در آئینه ی کوچک ننمایی»
نازم آن سر که چو گیسوی تو در پای تو ریزد
نازم آن پای که از کوی وفای تو نخیزد
شهریار آن نه که با لشکر عشق تو ستیزد
«سعدی آن نیست که هرگز ز کمند تو گریزد
که بدانست که در بند تو خوشتر ز رهایی»
